2018-11-16

Imieniny: Olimpii i Łazarza

Sytuacja wspólnot gruntowych w świetle wyników kontroli Najwyższej Izby Kontroli

by on Sierpień 25, 2013

W 2009 r. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę dotyczącą aktualizacji stanu faktycznego i prawnego nieruchomości przez organy gospodarujące mieniem stanowiącym zasób nieruchomości Skarbu Państwa, gminny zasób nieruchomości i mienie gminne. Cel kontroli dotyczył oceny działań starostów i wójtów (burmistrzów, prezydentów) w zakresie aktualizacji stanu faktycznego i prawnego nieruchomości Skarbu Państwa, nieruchomości stanowiących gminny zasób nieruchomości oraz mienie gminne, w szczególności dotyczących: zaktualizowania wykazów nieruchomości stanowiących wspólnoty gruntowe, wykazów podmiotów uprawnionych do udziału we wspólnotach, tj. regulowania stanu prawnego wspólnot gruntowych[1].

Działania kontrolne miały dać odpowiedź na pytania:

  1. Jaka jest liczba i stan prawny wspólnot gruntowych w gminach objętych kontrolą?
  2. Czy starostowie posiadają niezbędną dokumentację dotyczącą wspólnot gruntowych położonych na obszarze ich powiatów?
  3. Czy były podejmowane działania w celu uregulowania stanu prawnego wspólnot gruntowych?[2]

Narzędziem wykorzystanym w procesie badawczym był kwestionariusz ankietowy. Ankieta dotycząca funkcjonowania wspólnot gruntowych (liczba, powierzchnia i stan prawny) na terenie danej gminy została rozesłana do wszystkich gmin w Polsce[3].

Wspólnoty gruntowe występują niemal na terenie całej Polski (łącznie 5126 w całym kraju w 865 gminach). Wspólnoty gruntowe nie występują na obszarze trzech województw: dolnośląskiego, lubuskiego, zachodniopomorskiego. Najwięcej nieruchomości wspólnot gruntowych znajduje się w województwie mazowieckim (1573, tj. 30,7% łącznej ich liczby), najmniej w województwie opolskim (9, tj. ok. 0,2%)[4].

Informacje dotyczące liczby wspólnot gruntowych występujących na obszarze poszczególnych województw oraz ich charakteru zostały przedstawione w poniższej tabeli.

Spośród wszystkich 5126 wspólnot gruntowych 2104 stanowią wspólnoty rolne, 729 – wspólnoty leśne, 79 – wodne, 2214 – pozostałe, tj. mieszane, np. rolno-leśne[5].

Z uwagi na trudności wynikające z braku wiedzy o sposobie zagospodarowania nieruchomości wspólnot gruntowych, ankietowani dokonali ich kwalifikacji na podstawie danych ujętych w ewidencji gruntów i budynków lub zaliczali je do wspólnot mieszanych (pozostałych).

Poniższy wykres zawiera graficzną prezentację liczby wspólnot gruntowych w podziale na ich występowanie w poszczególnych województwach Polski.

Choć najwięcej wspólnot znajduje się na terenie województwa mazowieckiego, największą powierzchnię mają nieruchomości wspólnot gruntowych występujących na terenie województwa lubelskiego (23 226,06 ha, tj. 21,6% łącznej powierzchni nieruchomości wspólnot). Kolejnym pod względem łącznej powierzchni wspólnot gruntowych jest województwo mazowieckie (20 714,11 ha, tj. 19,2%)[6].

Dane dotyczące powierzchni nieruchomości wspólnot gruntowych w poszczególnych województwach zostały przedstawione na poniższym wykresie.

Należy również podkreślić, że wyniki kontroli NIK pokazują, że większość wspólnot gruntowych nie powołało spółki do zagospodarowania, tym samym nie działają one aktywnie[7].

Artykuł powstał w ramach projektu „Inkubujemy Wspólnoty Gruntowe” dofinansowanego ze środków Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich. Celem projektu jest zwiększenie aktywności ekonomiczno-społecznej członków wspólnot gruntowych na terenie woj. mazowieckiego poprzez przekazanie im kompleksowego wsparcia: szkoleń, warsztatów i doradztwa specjalistycznego z zakresu wspólnot gruntowych oraz ekonomii społecznej. Projekt zakłada realizację cyklu szkoleń, warsztatów i doradztwa m.in na temat porządkowania stanu prawnego wspólnot, ustalania nieruchomości stanowiących mienie, sporządzania projektu wykazu uprawnionych oraz wielkości udziałów we wspólnocie gruntowej, zakładania spółek, opracowania statutu, gospodarowania mieniem, ekonomii społecznej. Szkolenia odbędą się w gminach, w których występują wspólnoty. Wspólnoty gruntowe mogą być zgłaszane do projektu zarówno przez osoby indywidualne, jak i urzędy gmin. Z obszaru jednej gminy może zostać zgłoszonych kilka wspólnot gruntowych. Projekt realizowany jest w okresie 1.06.2013-31.12.2013 r. przez Stowarzyszenie Aktywni z Gąsaw Rządowych oraz Urząd Gminy Jastrząb.

grafika do e-maila ver 2



[1] NIK Departament Administracji Publicznej, Aktualizacja stanu faktycznego i prawnego nieruchomości przez organy gospodarujące mieniem stanowiącym zasób nieruchomości Skarbu Państwa, gminny zasób nieruchomości i mienie gminne, Warszawa 2009.

[2] Tamże.

[3] Tamże.

[4] Tamże.

[5] Tamże.

[6] Tamże.

[7] Tamże.