2018-11-14

Imieniny: Celiny i Waleriana

Opieka zastępcza nad dziećmi

by Bartosz Kaluga on Czerwiec 2, 2015

Opieka zastępcza nad dziećmi bliżej środowiska rodzinnego

Od 1 stycznia 2015 r. wszystkie gminy mają obowiązek zatrudniania asystentów rodziny (ich liczba w ciągu trzech lat wzrosła o 78 proc.). Już 76 proc. dzieci umieszczanych jest w rodzinnych formach opieki zastępczej. Ustandaryzowano też proces adopcji i wprowadzono nad nim kontrolę wojewodów. Zmiana podejścia jest wynikiem m.in. obowiązującej od 2012 r. ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Wyzwaniem jest zmotywowanie samorządu do tworzenia specjalistycznych placówek dla dzieci z niepełnosprawnościami.

Celem jest to, aby w pierwszej kolejności zapewnić dzieciom pozostanie lub powrót do rodziny naturalnej. Dopiero jeśli  nie ma takiej możliwości – przejście do systemu pieczy zastępczej – powiedział wojewoda mazowiecki, Jacek Kozłowski. Zachęcamy do podejmowania roli rodziny zastępczej, która jest najbardziej zbliżoną do naturalnej formą opieki.

Wsparcie rodzin z trudnościami. W 2014 r. w województwie mazowieckim z pomocy 402 asystentów rodziny korzystało 4 170 rodzin. Asystent towarzyszy rodzicom we wprowadzeniu zmian koniecznych do tego, aby środowisko rodzinne sprzyjało bezpieczeństwu i prawidłowemu rozwojowi nieletnich. Pomaga zwiększyć poczucie wpływu na własne życie oraz poprawiać stabilizację. Jego rolą jest również doprowadzenie do jak najszybszego powrotu do rodziny naturalnej dzieci znajdujących się w pieczy zastępczej. Od 2012 r. realizowany jest rządowy Program asystent rodziny i koordynator rodzinnej pieczy zastępczej. Dzięki niemu gminy i powiaty mogą uzyskać środki na dofinansowanie zatrudnienia asystentów rodziny oraz koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej. Rok temu o dotację ubiegało się 227 (na 314) gmin z Mazowsza. Otrzymały łącznie ponad 6,6 mln zł na 301 asystentów. Zatrudnienie pozostałych 101 asystentów sfinansowały ze środków własnych

Coraz więcej rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka. W ub.r. na Mazowszu pod opieką zastępczą przebywało 8 187 dzieci. Spośród nich 76 proc. (6 187) podlegało rodzinnym formom pieczy (a nie instytucjonalnym, jak dom dziecka). Są to rodziny zastępcze lub rodzinne domy dziecka. W 2014 r. w rodzinnych domach dziecka znalazło się prawie 30 proc. więcej wychowanków niż w roku 2013. Wszystkie powiaty w województwie zatrudniają koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej. Ich rolą jest m.in. udzielanie specjalistycznego wsparcia opiekunom oraz przygotowanie planu pomocy dla dzieci. W tym roku 137 koordynatorów obejmie opieką blisko 2,2 tys. rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka. W ub.r. 37 powiatów otrzymało 1,1 mln zł na dofinansowanie wynagrodzenia 91 osób. W województwie mazowieckim działają 84 domy dziecka, ponad 4,3 tys. rodzin zastępczych otacza opieką prawie 6,2 tys. dzieci. Przykładem placówki modelowej jest utworzony w 2012 r. Dom dla Dzieci w Otwocku.

Wyzwania związane z opieką zastępczą. Na Mazowszu brakuje placówek opiekuńczo-terapeutycznych dla dzieci z niepełnosprawnościami (jest tylko jedna, w Warszawie). Dzieci takie przebywają więc w miejscach nieprzystosowanych do ich potrzeb. Rozwiązaniem mogłoby być utworzenie przez samorząd województwa ośrodka regionalnego. Ponadto, w 11 powiatach[*] (na 42) nie ma w ogóle placówek opiekuńczo-wychowawczych. Dziecko jest kierowane do domu dziecka w innym powiecie. Taka sytuacja jest szczególnie dotkliwa, gdy lokalnie brakuje także rodzinnych form opieki zastępczej. Wyzwaniem jest również umieszczanie dzieci w placówkach ponad limit miejsc, co wpływa na jakość opieki.

Zmiana sposobu organizacji adopcji. Zadanie to przeszło z powiatów na rząd, prowadzeniem ośrodków adopcyjnych zajmuje się samorząd województwa w ramach zadań zleconych. Obejmują one realizację procedur adopcyjnych oraz odpowiednie przygotowanie osób zgłaszających gotowość do opieki nad dzieckiem. Na Mazowszu działa publiczny Wojewódzki Ośrodek Adopcyjny oraz 4 niepubliczne (prowadzone na zlecenie samorządu województwa). W 2014 r. rodziny adopcyjne znalazło 703 dzieci.

Pieczą zastępczą obejmowane są dzieci z rodzin, które nie są w stanie wypełniać funkcji opiekuńczo-wychowawczych. Jej istotą jest czasowa opieka nad dziećmi oraz praca z rodziną, co umożliwia powrót dziecka do domu lub – gdy jest to niemożliwe – przygotowanie do samodzielnego życia i pokonywania trudności życiowych.

Instytucjonalnymi (nierodzinnymi) formami pieczy zastępczej są: placówki opiekuńczo-wychowawcze (tzw. domy dziecka), regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne oraz interwencyjne ośrodki preadopcyjne. Od 1 stycznia 2012 r. w nowoutworzonych placówkach opiekuńczo-wychowawczych można umieszczać najwyżej 14 dzieci, a w tych już istniejących – nie więcej niż 30. Za organizację pieczy zastępczej odpowiada samorząd powiatowy i wojewódzki.

Ivetta Biały

Rzecznik Prasowy Wojewody Mazowieckiego



[*] Są to powiaty: białobrzeski, grójecki, łosicki, makowski, ostrowski, przasnyski, przysuski, pułtuski, sokołowski, zwoleński i żuromiński.