2018-11-15

Imieniny: Euzebiusza i Zdzisławy

Jak zrodził się projekt „Inkubujemy Wspólnoty Gruntowe”?

by on Sierpień 14, 2013

Wspólnota gruntowa w polskim prawie cywilnym to nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności o pewnych szczególnych cechach. Jej istotą jest uprawnienie do korzystania ze wspólnego gruntu (najczęściej są to pola, lasy, nieużytki czy stawy), służące rolnikom danej miejscowości tylko z tego powodu, że są jej mieszkańcami. Historia wspólnot gruntowych sięga wczesnego średniowiecza, ale większość z nich powstała w połowie XIX w. w trakcie uwłaszczenia chłopów.

W ostatnich latach zapomniano o wspólnotach gruntowych – problematyka tego zagadnienia nie jest badana, krąg podmiotów, których ta sytuacja dotyczy, nie jest dokładnie określony. W badaniach nad historią wsi na ziemiach polskich, wspólnoty gruntowe zostały pominięte przez historyków, co więcej obecnie w słownikach języka polskiego nie pojawia się hasło „wspólnota gruntowa”.

Aktem prawnym regulującym postępowanie ze wspólnotami gruntowymi jest ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169 ze zm.). Tylko aktywna wspólnota może zgodnie z tą ustawą funkcjonować, a zatem gospodarować wspólnymi nieruchomościami.

Głównym zadaniem procesu reaktywacji wspólnot jest powołanie przez jej członków spółki, której celem jest zagospodarowanie wspólnot. Uczestnicy wspólnoty, pomimo że są uprawnieni do korzystania z nieruchomości będących przedmiotem wspólnoty, równocześnie nie mają możliwości występowania w imieniu wspólnoty, jak i podejmowania jakichkolwiek czynności prawnych w stosunku do nieruchomości, na rzecz obowiązkowo powoływanej spółki będącej osobą prawną.

Obecnie większość wspólnot gruntowych nie ma uporządkowanego stanu prawnego. Wyniki kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli (Aktualizacja stanu faktycznego i prawnego nieruchomości przez organy gospodarujące mieniem stanowiącym zasób nieruchomości Skarbu Państwa, gminny zasób nieruchomości i mienie gminne, NIK 2009) pokazały, że w woj. mazowieckim występują 1573 wspólnoty gruntowe, z czego większość jest nieaktywna. Łącznie w Polsce występuje 5126 wspólnot gruntowych.

Wspólnoty, wobec których nie ustalono uprawnionych do udziału, są uważane za nieposiadające właściciela, co powoduje, iż w większości przypadków grunty wspólnot należą do obszarów najbardziej zaniedbanych gospodarczo. Brak uporządkowanego stanu prawnego gruntów stwarza istotne niedogodności dla samorządów gminnych z powodu trudności z opodatkowaniem tych gruntów oraz trudności z pozyskiwaniem tych terenów na cele związane z realizacją miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Uprawnieni nie mogą gospodarować mieniem wspólnoty, w sytuacji kiedy ta jest nieaktywna, tym samym nie mogą czerpać z niej potencjalnych zysków czy działać przez spółkę na rzecz rozwoju swojego regionu.

Na bazie zidentyfikowanych problemów wspólnot gruntowych powstała koncepcja projektu „Inkubujemy Wspólnoty Gruntowe” stworzona przez Stowarzyszenie Aktywni z Gąsawy Rządowych w 2010 roku. Przez ostatnie trzy lata, szukając zewnętrznego dofinansowania dla realizacji tego pomysłu, Stowarzyszenie brało udział w wielu konkursach dotacyjnych realizowanych ze wsparciem funduszy strukturalnych (Program Operacyjny Kapitał Ludzki, działania 7.2.1 i 7.2.2), rządowych (Program Operacyjny Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2012) jak i środków prywatnych (Fundacja Kronenberga przy City Handlowy). Niestety projekt nie spotkał się z zainteresowaniem tych instytucji w tamtym czasie.

Szczęśliwie potoczył się dla Stowarzyszenia rok 2013, kiedy okazało się, że projekt otrzymał dofinansowanie ze środków Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (edycja 2013).

Projekt stanowi pierwszą w Polsce próbę rozwiązania problemu wspólnot gruntowych, problemu dotychczas pomijanego w polityce społeczno-gospodarczej i przez to szerzej nieznanego. Projekt jednocześnie promuje i upowszechnia nową formę gospodarowania w niezwykle zaniedbanym dotychczas obszarze.

Stowarzyszenie Aktywni, będące liderem tegoż projektu, od 2010 roku kiedy zostało powołane do życia działa na rzecz wspierania przedsiębiorczości społecznej i reaktywacji WG na terenie całej Polski. Tym samym przejęło zapoczątkowaną w 1999 roku misję „swojej matki” Wspólnoty Gruntowej z Gąsaw Rządowych z inicjatywy której powstało.

Celem projektu „Inkubujemy Wspólnoty Gruntowe” jest zwiększenie aktywności ekonomiczno-społecznej członków wspólnot gruntowych na terenie woj. mazowieckiego poprzez przekazanie im kompleksowego wsparcia: szkoleń, warsztatów i doradztwa specjalistycznego z zakresu wspólnot gruntowych oraz ekonomii społecznej. Projekt zakłada realizację cyklu szkoleń, warsztatów i doradztwa m.in na temat porządkowania stanu prawnego wspólnot, ustalania nieruchomości stanowiących mienie, sporządzania projektu wykazu uprawnionych oraz wielkości udziałów we wspólnocie gruntowej, zakładania spółek, opracowania statutu, gospodarowania mieniem, ekonomii społecznej. Szkolenia odbędą się w gminach, w których występują wspólnoty i dzięki zewnętrznemu dofinansowaniu są całkowicie bezpłatne. Wspólnoty gruntowe mogą być zgłaszane do projektu zarówno przez osoby indywidualne, jak i urzędy gmin, czy starostwa powiatowe. Z obszaru jednej gminy może zostać zgłoszonych kilka wspólnot gruntowych. Projekt realizowany jest w okresie 1.06.2013-31.12.2013 r. przez Stowarzyszenie Aktywni z Gąsaw Rządowych (lider projektu) oraz Urząd Gminy Jastrząb (partner projektu).

W kolejnych artykułach wyjaśnimy jak doszło do powstania wspólnot gruntowych w Polsce.

Artykuł powstał w ramach projektu „Inkubujemy Wspólnoty Gruntowe” dofinansowanego ze środków Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich. Więcej informacji na temat projektu oraz wspólnot gruntowych znajdziecie Państwo na stronie internetowej www.wspolnotygruntowe.pl. Artykuł powstał dzięki uprzejmości Stowarzyszenia Aktywni i przekazanym przez nie materiałom.

grafika do e-maila ver 2