2018-11-19

Imieniny: Bogumiła i Dominika

Jak doszło do powstania wspólnot gruntowych w Polsce? (część druga artykułu)

by on Sierpień 17, 2013

Wspólnoty gruntowe kompleksowej regulacji doczekały się w 1938 r., za sprawą ustawy dnia 4 maja o uporządkowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. z 1938 r. Nr 33, poz. 290). Ustawa ta nie podawała definicji wspólnoty gruntowej, natomiast określała rodzaje gruntów uznane za wspólne oraz sposób zagospodarowania i rozporządzania nimi. Przepisom ustawy podlegały wszystkie nieruchomości, które w świetle prawa obowiązującego w poszczególnych zaborach nadane były na wspólną własność włościan w okresie ich uwłaszczenia albo w zamian za zlikwidowane służebności. Przepisom ustawy nie podlegały: nieruchomości stanowiące majątek gromad i związków samorządowych, nieruchomości stanowiące wspólną własność byłych mieszczan nie-rolników, nieruchomości użytkowane przez spółki szałaśnicze działające na obszarze ziemi cieszyńskiej.

Jako podstawowy sposób postępowania z gruntami wspólnymi ustawa z 1938 r. ustanowiła zniesienie wspólnoty przez podział tych gruntów w naturze. W ramach ustawy wjątkowo dopuszczano tylko pozostawienie gruntów wspólnych we współwłasności, jednak również wtedy wymagano zamiany wspólnoty na „zwykłą” współwłasność z ustalonymi udziałami w częściach ułamkowych. Ustawa wprowadziła również zasadę podziału gruntów wspólnych, których podział jest gospodarczo uzasadniony. Natomiast ustawa przewidziała niepodzielność w stosunku do gruntów, których podział byłby gospodarczo nieuzasadniony, z tym że podział wspólnych gruntów kilku gromad i wspólnych gruntów wsi i dworu powinien być zawsze przeprowadzony. Zagospodarowanie gruntów wspólnych następowało w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez administrację powiatową i wojewódzką. Współwłaściciele lub współużytkownicy nieruchomości mieli nadaną z mocy prawa wspólnotę gruntową. Zarząd nad wspólnotą sprawowali właściciele pod przewodnictwem sołtysa albo przełożonego gminy. Dla zagospodarowania wspólnoty mogły być również tworzone spółki posiadające osobowość prawną. Ustawa dążyła do ograniczenia liczby wspólnot gruntowych, dlatego dopuszczała ich likwidację przez podział pomiędzy osoby uprawnione.

Po II wojnie światowej liczba wspólnot systematycznie malała. Jako, że problem wspólnot gruntowych nie zniknął, musiały one doczekać się ponownej regulacji za sprawą ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Ustawa weszła w życie 5 lipca 1963 r. i uchylała ustawę z dnia 4 maja 1938 r. Ustawa ta przyjęła całkowicie odmienny model postępowania ze wspólnotami gruntowymi. Pod ogólną nazwą wspólnoty gruntowej, obejmującą najczęściej pastwiska i lasy, ustawa z 1963 r. objęła szereg tworów prawnych powstałych głównie w XVII, XVIII, i XIX wieku.

Zgodnie z zapisami ustawy zagospodarowanie wspólnot gruntowych odbywa się na zasadach ściśle określonych przez ustawodawcę, osoby uprawnione do udziału we wspólnocie powinny utworzyć spółkę do sprawowania zarządu nad wspólnotą. W przypadku braku zgody co do powołania tej spółki, terenowy organ administracji państwowej tworzy ją z urzędu.

Ustawę z 1963 r. ustawodawca nowelizował 5 razy poniższymi ustawami:

  1. ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scaleniu gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 80 ze zm.);
  2. ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198);
  3. ustawa z dnia z dnia 24 listopada 1995 r. o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz o miejskich strefach usług publicznych (Dz. U. Nr 141, poz. 692 ze zm.);
  4. ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668 ze zm.);
  5. ustawa z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 120, poz. 1268);
  6. ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz. 984 ze zm.);
  7. ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze zmianami w organizacji i podziale zadań administracji publicznej w województwie (Dz. U. Nr 92, poz. 753 ze zm.).

W kolejnym artykule z serii poświęconej wspólnotom gruntowym przedstawimy funkcjonowanie wspólnot w obecnej rzeczywistości prawnej.

Artykuł powstał w ramach projektu „Inkubujemy Wspólnoty Gruntowe” dofinansowanego ze środków Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich. Więcej informacji na temat projektu oraz wspólnot gruntowych znajdziecie Państwo na stronie internetowej www.wspolnotygruntowe.pl. Artykuł powstał dzięki uprzejmości Stowarzyszenia Aktywni i przekazanym przez nie materiałom.

grafika do e-maila ver 2