2018-11-21

Imieniny: Zenona i Honoraty

Funkcjonowanie wspólnot gruntowych w dzisiejszej rzeczywistości prawnej (część druga artykułu)

by on Sierpień 22, 2013

W części pierwszej artykułu zostały przedstawione założenia ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych związane ze zdefiniowaniem zjawiska wspólnot, prawem posiadania udziału we wspólnocie, czy sporządzaniem projektu wykazu uprawnionych i wielkości udziałów we wspólnocie gruntowej. W tym artykule będziemy kontynuować rozważania na temat uregulowań prawnych zagadnienia wspólnot gruntowych.

Ustawa z 1963 r. nałożyła zakaz podziału wspólnot gruntowych pomiędzy uprawnionych. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest wyłączenie zastosowania wobec wspólnot przepisów prawa cywilnego o zniesieniu współwłasności. Wspólnota gruntowa nie może być traktowana jako jedna z form współwłasności, tj. współwłasność łączna lub współwłasności ułamkowa z uwagi na odrębny charakter, jaki został im nadany ustawą z 1963 r. Przede wszystkim art. 5 ust. 1 ustawy wprowadza ustawowy zakaz podziału wspólnot gruntowych. Wspólnoty gruntowe nie mogą być dzielone pomiędzy uprawnionych do udziału w tych wspólnotach. Nie można więc wycofać ze wspólnoty przypadających danej osobie (osobom) udziałów i użytkować ich samodzielnie z wyłączeniem innych osób uprawnionych. Istnieje jednak wyjątek od tej zasady. Wprowadziła go nowelizacja do ustawy z 26 marca 1982 r., która dopuściła możliwość podziału wspólnoty wyłącznie w razie objęcia jej gruntów scaleniem. Aby się to dokonało, niezbędna jest zgoda bezwzględnej większości osób uprawnionych do udziału w tej wspólnocie.

Udziały we wspólnocie gruntowej mogą być zbywane wyłącznie w całości i tylko na rzecz osoby posiadającej już udział w tej wspólnocie oraz na rzecz osób posiadających gospodarstwa rolne w tej samej wsi lub we wsiach przyległych do wspólnoty (art. 27 ust. 1). Konsekwencją zakazu podziału wspólnoty gruntowej jest wyłączenie zastosowania wobec niej przepisów prawa cywilnego o zniesieniu współwłasności. W praktyce oznacza to, że wniosek o zniesienie współwłasności wspólnoty gruntowej zostanie oddalony przez sąd jako niedopuszczalny z mocy samego prawa. Jedynym sposobem likwidacji wspólnoty pozostaje więc zbycie całości wspólnego gruntu, co uczynić może tylko spółka.

Ponadto uczestnicy wspólnoty będąc osobami fizycznymi nie mają uprawnień do występowania w imieniu wspólnoty. Mogą to uczynić jedynie przez spółkę, która jako osoba prawna może występować w imieniu uczestników wspólnoty.

Jak więc tworzona jest spółka? Jej utworzenie następuje w drodze uchwały powziętej większością głosów uprawnionych do udziału we wspólnocie przy obecności przynajmniej ich połowy. Spółka nabywa osobowość prawną z chwilą zatwierdzenia przez właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) statutu (art. 15), którego wzór ustalił minister właściwy do spraw rolnictwa, tj. zgodnie zarządzeniem Ministrów Rolnictwa oraz Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 29 kwietnia 1964 r. w sprawie ustalenia wzoru statutu spółki dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej (M.P. Nr 33, poz. 145).

Faktem godnym podkreślenia jest to, że wspólnoty gruntowe nie podlegają obowiązkowemu wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie Wydział XIV Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego wydał takiej treści postanowienie w dniu 15 listopada 2007 r.. Brak wpisu do KRS ogranicza w znaczny sposób możliwości działania wspólnot gruntowych.

Obowiązki związane z ustaleniem wykazu nieruchomości wchodzących w skład wspólnoty oraz wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie przeszły do gminy na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji, Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.. Natomiast obszar wspólnoty gruntowej i wykaz osób uprawnionych podlega wpisowi do ewidencji gruntów w starostwie powiatowym (ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa). Zasadniczy problem związany jest z brakiem przepływu informacji z powiatu do gminy w tym zakresie.

Ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych określiła, że decyzje ustalające owe wykazy powinny być wydane w terminie roku od dnia jej wejścia w życie, jednak praktyka realizacji tego przepisu daleka jest od ideału. W znacznej liczbie przypadków takie decyzje wydawano z dużym opóźnieniem. W niektórych przypadkach nie wydano decyzji do chwili obecnej, co przy braku odpowiedniej dokumentacji powoduje, iż część wspólnot nie ma dzisiaj uregulowanego stanu prawnego.

Sprawę komplikuje ponadto fakt, iż dla wspólnot nie prowadzi się ksiąg wieczystych (art. 11 u.z.w.g.), które mogłyby być przydatne w ustaleniu stanu prawnego.

Jednakże, należy wyraźnie podkreślić, że nie ma przeszkód prawnych, aby decyzje regulujące wspólnotę gruntową były wydawane także obecnie. Jednoroczny termin ustalony przez ustawę o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych należy bowiem traktować jako instrukcyjny. Osoby korzystające ze wspólnoty muszą po prostu wystąpić do gminy o wydanie takiej decyzji.

„Więcej informacji na temat projektu oraz wspólnot gruntowych znajdziecie Państwo na stronie internetowej www.wspolnotygruntowe.pl. Artykuł powstał dzięki uprzejmości Stowarzyszenia Aktywni i przekazanym przez nie materiałom.

grafika do e-maila ver 2